چهارشنبه سوری؛ معرفی، تاریخچه، فلسفه و آداب و رسوم آن - وب سایت خبری روستای بیلند

در هر کشوری سالانه به مناسبت‌های مختلف مذهبی، عقیدتی و تاریخی مراسمات کوچک و بزرگی برگزار می‌گردد. از انجمله جشن کریسمس، سالروز تولد حضرت عیسی مسیح و جشن شکرگزاری در کشورهای اروپایی، جشن سال نو چینی، فستیوال گل در کره جنوبی و غیره.
در ایران هم سالانه مراسم و جشن‌های زیادی به مناسبت های مختلف برگزار می گردد، که نمونه‌هایی از آن می توان جشن نوروز و شب یلدا را نام برد. یکی از این جشن‌هایی که سابقه طولانی دارد جشن چهارشنبه سوری است، که از دو واژه چهارشنبه، یکی از روزهای هفته و سوری، به معنی نوعی گل سرخ است تشکیل شده است. در این جشن مردم از زمان غروب آفتاب روز سه‌شنبه آتش روشن می‌کنند و از روی آن می‌پرند و شعری می خوانند به این مضمون که زردی من از تو، سرخی تو از من؛ و این گونه بیماری‌ها و ناراحتی‌ها و نگرانی‌های سال کهنه را به آتش می‌سپارند تا سال نو را به شادی آغاز کنند. این جشن منحصر به دین یا قومیت خاصی نیست و در میان تمام ایرانیان رواج دارد. ایرانیان باستان چون عقیده داشتند که همه آلودگی‌ها با آب پاک نمی‌شود به عنصر آتش روی آوردند و چون آتش را عامل پاکی و تطهیر می دانستند با پریدن از روی آتش به تطهیر خود می پرداختند. این رسم در آیین‌های کهن شامل چند کار بوده است، از قبیل فال گوش ایستادن، قاشق‌زنی، آجیل مشکل گشای چهارشنبه سوری، سال نو-کوزه‌ی نو، و غیره. بسیاری از این مراسمات متاسفانه از بین رفته‌اند و جای خود را به حرکاتی مانند ترقه بازی داده‌اند که دیگر نمی‌توان اسم آن را رسم گذاشت. البته در استان‌هایی از کشور هنوز هم گوشه ای از این مراسمات قدیمی باقی مانده است؛ مثلا مردم استان آذربایجان شرقی به روی هم آب یا گلاب می‌پاشند؛ در اردبیل مردم قبل از طلوع آفتاب روز چهارشنبه به کنار رودخانه می‌روند و جوانان در کنار آن به سوارکاری می‌پردازند و زنان ظروف خود را از آب رودخانه پر کرده و به دور و بر خانه می‌پاشند.
در بیلند نیز به گفته پیران محل آیین آتش روشن کردن، آن هم در بلندترین نقطه ساختمانها که معمولا بادگیرها بوده رواج داشته است و نیز رسم سال نو-کوزه‌ی نو که کوزه‌های سفالی کهنه و کاسه های شکسته را آب کرده، به بالای بام برده و از آنجا پرت می‌کرده‌اند و می‌شکستند و کوزه نویی را جایگزین می ساختند که اعتقاد داشتندکه در طول سال بلاها و قضاهای بد در کوزه تلنبار شده و با شکستن کوزه آن بلاها دور خواهند شد.
در هر صورت این جشن ملی مثل سایر جشن‌های اصیل قوم ایرانی هدف آن یک جور تزریق نشاط در بدنه اجتماع و جمع کردن خانواده‌ها کنار هم بوده و نماد آتش نیز مسلما همان اشاره به زدودن ناپاکیها از زندگی و دلها داشته است. اما متاسفانه چند سالی است این جشن تبدیل به سوزش چشمها، سوختگی پوست و داغ‌دار شدن دل پدر و مادرها شده و متاسفانه همه مناطق کشور را هم درگیر کرده است. امیدوارم به دورانی برسیم که این جشن و سایر مراسمات به همان حالت سنتی و اصیل برگردد تا از قبل آن اهداف مقدس آن هم فراهم شود.

محمد علی ملکیان